Thuế quan thép thúc đẩy ngành công nghiệp Mỹ nhưng làm gia tăng chi phí cho các ngành sử dụng thép

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt mức thuế 50% đối với thép và nhôm nhập khẩu vào tháng 6/2025, các quan chức cho rằng biện pháp này sẽ giúp phục hồi nền tảng công nghiệp của nước Mỹ bằng cách tạo ra một sân chơi công bằng hơn cho các nhà sản xuất trong nước vốn bị cạnh tranh bởi nguồn hàng nhập khẩu giá rẻ.

Một năm sau, các nhà sản xuất thép Mỹ đã hưởng lợi đáng kể từ chính sách thuế quan này. Lượng thép nhập khẩu giảm mạnh, tạo điều kiện để giá thép nội địa tăng nhanh hơn so với giá thép trên thị trường thế giới. Sản lượng và tỷ lệ sử dụng công suất của ngành thép Mỹ cũng tăng dần khi nhập khẩu suy giảm, dù nhu cầu tiêu thụ nhìn chung không thay đổi đáng kể.

Tuy nhiên, sự bùng nổ sản xuất mà chính quyền kỳ vọng vẫn chưa xuất hiện ở các ngành tiêu thụ thép. Thuế quan đã làm tăng chi phí đầu vào của nhiều ngành công nghiệp hạ nguồn, qua đó làm thu hẹp biên lợi nhuận của họ.

Ông Tiago Vespoli, chuyên gia phân tích nghiên cứu cấp cao của hãng tư vấn Wood Mackenzie, cho biết với Platts: “Sản lượng đang gia tăng và ngành thép hiện ở vị thế mạnh hơn so với 18 tháng trước. Tuy nhiên, phản ứng về sản lượng diễn ra khá từ từ, phản ánh thực tế rằng việc xây dựng công suất mới cần thời gian, trong khi khu vực sản xuất nói chung vẫn chưa ghi nhận sự gia tăng việc làm có thể gắn trực tiếp với chính sách thuế thép.”

Nguồn: S&P Global Energy (Thông tin Năng lượng Toàn cầu S&P), Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ (US Census Bureau), Hiệp hội Thép Thế giới (The World Steel Association), Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (US Geological Survey).

Chi phí tăng cao đối với các ngành sử dụng thép

Theo chỉ số giá sản xuất (PPI) của Cục Thống kê Lao động Mỹ, giá sắt và thép đã tăng 10,4% trong giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 4/2026, trong khi chỉ số giá sản phẩm thép cán từ các nhà máy thép tăng 13,3%. Đây đều là những đầu vào quan trọng đối với ngành xây dựng và ngành ô tô, vốn chiếm tới 46% tổng lượng thép giao hàng ròng trong năm 2025, theo số liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS).

Theo ông Zack Fritz, chuyên gia kinh tế của hiệp hội ngành xây dựng Associated Builders and Contractors, trước khi mức thuế của ông Trump có hiệu lực, chi phí đầu vào của ngành xây dựng nhìn chung duy trì ổn định kể từ năm 2023.

Ông Fritz nhận định với Platts: “Giá đầu vào tăng đồng nghĩa với chi phí xây dựng tăng, và điều đó khiến ngày càng ít dự án đạt hiệu quả tài chính để được triển khai. Tôi cho rằng đây là một trong những nguyên nhân khiến chi tiêu cho xây dựng phi nhà ở liên tục suy giảm trong thời gian qua.”

Theo dữ liệu từ Cục Điều tra Dân số Mỹ, chi tiêu cho xây dựng phi nhà ở tại Mỹ đạt đỉnh 791 tỷ USD vào tháng 12/2023. Đến tháng 3 năm nay, con số này chỉ còn 729,3 tỷ USD, giảm 2,1% so với tháng 3/2025.

Sự suy giảm này chủ yếu bắt nguồn từ việc kết thúc các dự án quy mô lớn được thúc đẩy bởi hai đạo luật thời Tổng thống Biden, gồm Đạo luật Cơ sở hạ tầng lưỡng đảng (Bipartisan Infrastructure Act) và Đạo luật CHIPS và Khoa học (CHIPS and Science Act), vốn đã bơm nguồn vốn đáng kể vào lĩnh vực xây dựng. Tuy nhiên, chi phí đầu vào tăng cao cũng là một nguyên nhân quan trọng.

Chi phí đầu vào leo thang đã khiến nhiều ngành công nghiệp hạ nguồn như ô tô và gia công kim loại phải đàm phán lại trong chuỗi cung ứng khi đối mặt với biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp.

Ngày 26/5, Platts đánh giá giá thép cuộn cán nóng (HRC) TSI xuất xưởng (EXW) tại bang Indiana ở mức 1.201,50 USD/tấn, tăng 31% kể từ khi chính quyền Trump áp thuế đối với thép và tăng 58% kể từ khi ông Trump nhậm chức.

Mức giá HRC tại Mỹ hiện cao hơn gấp đôi so với giá tại Đông Nam Á, được Platts đánh giá ở mức 571 USD/tấn cùng ngày 26/5.

Bà Ann Marie Uetz, luật sư chuyên về chuỗi cung ứng ô tô thuộc hãng luật Foley & Lardner, cho biết: “Việc bù đắp chi phí phát sinh do thuế quan trong toàn bộ chuỗi cung ứng là vấn đề mà rất nhiều nhà cung cấp đang đặc biệt quan tâm. Về cơ bản, họ đang phải đàm phán với khách hàng của mình, và tiếp tục lên tới các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM), nhằm tìm cách bù đắp các chi phí phát sinh từ thuế quan.”

Một loạt biểu đồ cho thấy lượng thép nhập khẩu vào Mỹ giảm mạnh trong khi giá thép tăng đáng kể sau khi mức thuế 50% được áp dụng từ tháng 6/2025.

Chi tiêu vốn từ các ngành sử dụng thép còn hạn chế

Theo ông Vespoli, ngành thép Mỹ hiện đang ở giữa làn sóng đầu tư vốn trị giá khoảng 50 tỷ USD. Riêng Nucor Corporation đang triển khai nhiều dự án mới, bao gồm một xưởng luyện thép tại bang Arizona, một nhà máy thép cây quy mô nhỏ (micro mill) tại bang North Carolina, cùng các dây chuyền mạ kẽm tại các cơ sở ở Indiana và South Carolina.

Ngược lại, các ngành sử dụng thép vẫn khá thận trọng trong việc đưa ra các cam kết đầu tư mới. Thông báo đáng chú ý nhất kể từ khi thuế quan có hiệu lực là khoản đầu tư 2 tỷ USD của Toyota Motor Corporation để xây dựng dây chuyền lắp ráp xe mới tại tổ hợp sản xuất ở bang Texas.

Trong lĩnh vực thiết bị cơ giới hạng nặng, Caterpillar Inc. đang lên kế hoạch mở rộng nhà máy sản xuất động cơ tại bang Indiana với vốn đầu tư 725 triệu USD, trong khi Volvo Construction Equipment tăng sản lượng máy xúc tại bang Pennsylvania. Tuy nhiên, theo USGS, lĩnh vực máy móc và thiết bị chỉ chiếm khoảng 3% tổng nhu cầu tiêu thụ thép của Mỹ trong năm 2024.

Ông Kevin Dempsey, Chủ tịch American Iron and Steel Institute, cho rằng Mỹ sẽ cần thêm nhiều chính sách hỗ trợ ngoài mức thuế 50% nếu muốn thúc đẩy tăng trưởng ở các ngành công nghiệp hạ nguồn sử dụng thép.

Ông Dempsey nhận định: “Các quy định về môi trường và chính sách cấp phép sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp hạ nguồn. Và dĩ nhiên, mọi việc, nhất là trong lĩnh vực quản lý nhà nước, không thể diễn ra nhanh như mong muốn. Tuy vậy, tôi cho rằng mọi thứ đang đi đúng hướng.”

Số lượng việc làm hầu như không thay đổi

Theo ông Vespoli, số lao động trong toàn bộ ngành sản xuất của Mỹ vẫn duy trì tương đối ổn định ở mức khoảng 12,6 triệu người trong những tháng đầu năm 2026. Trong khi đó, chỉ số việc làm ngành sản xuất của ISM cho thấy nhiều phân ngành vẫn đang thu hẹp thay vì mở rộng.

Ngành thép đã tạo thêm vài trăm việc làm mới trong năm qua nhờ việc các nhà sản xuất tăng công suất. Tuy nhiên, số lao động trong lĩnh vực luyện thép và sản xuất hợp kim sắt nhìn chung không thay đổi đáng kể.

Theo số liệu mới nhất từ Cục Thống kê Lao động Mỹ, ngành này sử dụng 84.300 lao động vào tháng 3/2026, giảm nhẹ so với mức 84.500 lao động cùng kỳ năm trước. Tổng số lao động từng đạt 85.100 người vào tháng 1 trước khi giảm nhẹ trở lại.

Tuy nhiên, theo ông Marc Gilbert, Giám đốc toàn cầu của Trung tâm Địa chính trị thuộc Boston Consulting Group, tác động chính của thuế quan đối với sản xuất trong nước không nằm ở số lượng việc làm mà ở chi phí đầu vào, quyết định nguồn cung và các dòng chảy thương mại.

Đồng thời, những điều chỉnh gần đây trong khuôn khổ thuế quan cũng đã mở rộng phạm vi áp thuế tương tự đối với các sản phẩm có nguồn gốc từ thép, bao gồm máy móc và linh kiện ô tô.

Ông Gilbert cho biết: “Đối với các nhà sản xuất chịu tác động từ các loại nguyên liệu bị áp thuế, những quyết định như chuyển đổi nguồn cung, thiết kế lại sản phẩm hoặc di dời năng lực sản xuất về Mỹ đều đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và niềm tin vào hiệu quả sinh lời của vốn đầu tư.”