Ngành thép châu Âu trước bước ngoặt quan trọng: Chi phí cao đang thúc đẩy sản xuất ra nước ngoài

Ngành thép châu Âu đang bước vào một quá trình chuyển đổi mang tính cơ cấu dưới sức ép từ cạnh tranh toàn cầu, cũng như chi phí năng lượng và carbon. Theo phân tích do PwC Đức thực hiện, chi phí năng lượng và sản xuất cao tại châu Âu đang kết hợp với tình trạng dư thừa công suất thép toàn cầu và áp lực nhập khẩu mạnh, trong khi lợi thế cạnh tranh của các khu vực ngoài châu Âu trong sản xuất thép carbon thấp ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh Hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải của Liên minh châu Âu (EU ETS) và Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) khiến chi phí carbon trở thành yếu tố có tính quyết định hơn trong các quyết định sản xuất, các cơ chế này được cho là sẽ không thể hoàn toàn xóa bỏ bất lợi về chi phí năng lượng của châu Âu so với các khu vực giàu tài nguyên.

Lợi thế chi phí của lò cao đang đi đến hồi kết

Một trong những phát hiện quan trọng của phân tích là công nghệ lò cao truyền thống sử dụng than luyện cốc sẽ mất dần lợi thế kinh tế trong dài hạn. Theo tính toán của PwC, giá CO₂ tăng có thể khiến chi phí sản xuất thép truyền thống tăng gấp đôi vào năm 2045.

Chậm nhất đến năm 2040, phương pháp sản xuất thép bằng lò cao sẽ không còn là lựa chọn có chi phí thấp nhất tại bất kỳ khu vực nào trên thế giới.

Diễn biến này có ý nghĩa quan trọng đối với châu Âu. Việc duy trì sản xuất thép sơ cấp tiêu tốn nhiều năng lượng tại châu lục này ngày càng trở nên khó khăn, không chỉ do chi phí carbon mà còn bởi khoảng cách giá kéo dài giữa châu Âu và các khu vực có khả năng tiếp cận các nguồn năng lượng giá rẻ.

Vùng Vịnh và Ấn Độ đang nổi lên

Trọng tâm cạnh tranh trong sản xuất thép sơ cấp carbon thấp đang dịch chuyển sang các khu vực bên ngoài châu Âu. Các quốc gia vùng Vịnh và Ấn Độ có vị thế thuận lợi trong sản xuất thép xanh nhờ khả năng tiếp cận nguồn năng lượng và nguyên liệu giá rẻ.

Đặc biệt, khả năng sản xuất điện mặt trời với chi phí thấp đang giúp công nghệ hoàn nguyên trực tiếp dựa trên hydro (hydrogen-based direct reduction) trở nên cạnh tranh hơn tại các khu vực này.

Theo phân tích của PwC, vào năm 2030, chi phí sản xuất thép tại các quốc gia vùng Vịnh bằng công nghệ hoàn nguyên trực tiếp sử dụng khí tự nhiên có thể thấp hơn khoảng 30% so với sản xuất bằng lò cao tại Trung Âu.

Thép xanh được sản xuất tại Ấn Độ bằng công nghệ hoàn nguyên trực tiếp dựa trên hydro cũng được dự báo có giá thấp hơn khoảng 15% so với thép sản xuất bằng lò cao tại châu Âu trong cùng năm.

Trong khi đó, tại châu Âu, sản xuất thép sơ cấp carbon thấp vẫn có chi phí cao hơn. Theo phân tích, chỉ khu vực Scandinavia được cho là có khả năng đạt mức chi phí sản xuất thép sơ cấp cạnh tranh trong những điều kiện lạc quan.

Ba kịch bản khác nhau cho tương lai ngành thép châu Âu

Nghiên cứu của PwC đưa ra ba kịch bản khác nhau cho quá trình chuyển đổi của ngành thép châu Âu.

Kịch bản chuyển đổi dựa vào nhập khẩu: Nếu châu Âu không thể giảm đủ chi phí năng lượng, sản xuất thép sơ cấp được dự báo sẽ dịch chuyển sang các khu vực có chi phí thấp hơn như các quốc gia vùng Vịnh và Ấn Độ. Trong khi đó, Đức được dự báo chủ yếu duy trì công suất sản xuất thép thứ cấp.

Kịch bản chuyển đổi cân bằng: Châu Âu phát triển năng lực sản xuất thép sơ cấp carbon thấp của riêng mình, đặc biệt tại khu vực Scandinavia. Sau năm 2035, tỷ trọng nhập khẩu gia tăng. Trong mô hình này, thị trường thép châu Âu sẽ bao gồm sự kết hợp giữa thép thứ cấp sản xuất tại châu Âu, thép sơ cấp carbon thấp cung cấp từ Scandinavia và các nguồn nhập khẩu có chọn lọc.

Kịch bản tự chủ: Châu Âu đáp ứng phần lớn nhu cầu thép bằng sản xuất nội địa nhờ các chính sách công nghiệp mạnh hơn và giá năng lượng công nghiệp có tính cạnh tranh. Trong trường hợp này, vai trò của nhập khẩu vẫn ở mức hạn chế.

Lợi thế của châu Âu nằm ở thép phế liệu

Một trong những lĩnh vực mà châu Âu có thể duy trì năng lực cạnh tranh nổi bật là sản xuất thép thứ cấp.

Sản xuất thép từ thép phế liệu mang lại lợi thế không chỉ nhờ tiềm năng phát thải thấp hơn so với sản xuất thép sơ cấp, mà còn bởi châu Âu có khả năng tiếp cận nguồn thép phế liệu với khối lượng lớn.

Tuy nhiên, sản xuất thép thứ cấp không thể thay thế toàn bộ công suất thép sơ cấp sẽ bị đóng cửa hoặc chuyển đổi. Do đó, trong tương lai, châu Âu sẽ cần nguồn thép sơ cấp carbon thấp từ cả các khu vực sản xuất có năng lực cạnh tranh trong nội khối và các thị trường bên ngoài có mức chi phí cạnh tranh.

Bản chất hoạt động sản xuất tại Đức sẽ thay đổi

Đối với Đức, một trong những vấn đề then chốt của quá trình chuyển đổi sẽ là xác định những công đoạn nào trong chuỗi sản xuất thép sẽ tiếp tục được duy trì tại nước này.

Ông Alexander Schröder, Giám đốc Chuyển đổi năng lượng và Khử carbon tại PwC Đức, cho rằng sản xuất thép sơ cấp dựa trên than không có tương lai tại Đức, đồng thời chỉ ra rằng lĩnh vực gia công kim loại cần tái định vị hoạt động của mình ở những công đoạn cao hơn trong chuỗi giá trị.

Theo ông Schröder, các hoạt động đòi hỏi nhiều tri thức như thiết kế, sản xuất chính xác, tích hợp hệ thống, chứng nhận và phần mềm sẽ ngày càng trở nên quan trọng đối với tương lai sản xuất tại Đức.

Trong mô hình này, cạnh tranh sẽ không chỉ được quyết định bởi chi phí sản xuất mỗi tấn thép, mà còn bởi giá trị gia tăng được tạo ra khi thép được chế biến thành các sản phẩm đáp ứng yêu cầu riêng của khách hàng.

Các cụm công nghiệp sẽ mang tính quyết định trong kỷ nguyên mới

Ông Andree Simon Gerken, Đối tác phụ trách Chuyển đổi năng lượng và Khử carbon tại PwC Đức, cũng cho rằng việc chuyển hoạt động sản xuất nguyên liệu cơ bản tiêu tốn nhiều năng lượng ra nước ngoài không nhất thiết đồng nghĩa với quá trình phi công nghiệp hóa, nếu đi kèm với việc tạo ra các giá trị mới dựa trên tri thức và chuyên môn.

Theo ông Gerken, Đức cần phát triển các hoạt động sản xuất đòi hỏi nhiều tri thức xung quanh những cụm công nghiệp lớn và có sức mạnh để duy trì năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh này, các yếu tố nổi bật bao gồm đẩy nhanh quy trình cấp phép, tiếp cận nguồn năng lượng có giá hợp lý, cơ sở hạ tầng cảng hỗ trợ nhập khẩu các sản phẩm trung gian, cũng như tăng cường hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp công nghiệp.

Tại Đức, khu vực Rhine-Ruhr, các vùng ven biển và khu vực tam giác Hannover – Braunschweig – Wolfsburg được xác định là những địa bàn tiềm năng để phát triển các cụm công nghiệp như vậy.

Doanh nghiệp sẽ tái thiết kế chuỗi sản xuất

Quá trình chuyển đổi của ngành thép châu Âu được dự báo sẽ không chỉ giới hạn ở những thay đổi về công nghệ tại các nhà máy. Các doanh nghiệp cũng cần đánh giá lại vị trí địa lý của những công đoạn sản xuất tiêu tốn nhiều năng lượng.

Phân tích của PwC khuyến nghị các doanh nghiệp thép châu Âu thiết lập quan hệ đối tác với các đơn vị vận hành cơ sở sản xuất bên ngoài châu Âu, phát triển các quan hệ đối tác công nghệ và bảo đảm khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu carbon thấp cũng như thép carbon thấp thông qua các thỏa thuận cung ứng dài hạn.

Cách tiếp cận này có thể làm giảm tác động của chi phí năng lượng cao tại châu Âu, đồng thời cho phép các nhà sản xuất trên lục địa tiếp cận nguồn thép carbon thấp với chi phí có thể dự báo trước.

Trọng tâm cạnh tranh đang chuyển từ sản xuất sang giá trị gia tăng

Câu hỏi căn bản mà ngành thép châu Âu đang phải đối mặt không còn là liệu có thể duy trì toàn bộ hoạt động sản xuất tại châu Âu hay không, mà là những công đoạn nào trong chuỗi giá trị có thể được duy trì một cách cạnh tranh tại châu Âu.

Theo phân tích của PwC, một cấu trúc kết hợp giữa sản xuất thép thứ cấp tại châu Âu, năng lực sản xuất thép sơ cấp carbon thấp tại Scandinavia và nhập khẩu có chọn lọc đang nổi lên như một mô hình tiềm năng cho châu Âu.

Đối với Đức, việc củng cố các hoạt động đòi hỏi nhiều tri thức như thiết kế, sản xuất chính xác, tích hợp hệ thống, chứng nhận và phần mềm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Như vậy, tương lai cạnh tranh của ngành thép châu Âu sẽ không chỉ phụ thuộc vào việc sản xuất nhiều thép hơn, mà còn phụ thuộc vào khả năng tìm nguồn cung thép carbon thấp với chi phí cạnh tranh nhất và chuyển hóa nguyên liệu này thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Nguồn: Eurometal