Thép Xanh Không Còn Là Lựa Chọn: Thép Miền Nam - VNSTEEL Và Cuộc Chuyển Mình Lịch Sử Của Ngành Thép Việt Nam

Áp Lực Xanh Hoá Toàn Cầu: Khi Thép Không Còn "Miễn Phí Carbon"

Ngày 1 tháng 1 năm 2026 đánh dấu mốc lịch sử với ngành thép toàn cầu khi EU chính thức vận hành đầy đủ Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM - Carbon Border Adjustment Mechanism). Sau giai đoạn chuyển tiếp từ tháng 10/2023 đến cuối 2025, từ năm 2026, mọi tấn thép xuất khẩu vào EU phải "gánh" thêm chi phí carbon tương đương với các nhà sản xuất nội địa EU.
Với ngành thép Việt Nam, con số này không nhỏ: ước tính CBAM sẽ cộng thêm khoảng 70-80 USD/tấn đối với các sản phẩm thép cán dẹt xuất khẩu sang EU. Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), lĩnh vực thép có khả năng giảm khoảng 4% giá trị xuất khẩu do tác động của CBAM nếu không có biện pháp thích ứng kịp thời.
Song song đó, Nghị định 06/2022/NĐ-CP đặt nền móng bắt buộc cho các cơ sở lớn - trong đó có các nhà máy thép - phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ. Tháng 6/2025, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định 119/2025/NĐ-CP, bổ sung lộ trình phân bổ hạn ngạch phát thải cho giai đoạn 2025-2030, trước khi thị trường carbon nội địa chính thức vận hành vào năm 2029.
Rõ ràng, "thép xanh" không còn là khẩu hiệu - đó là điều kiện tồn tại trên thị trường toàn cầu.

Thực Trạng Ngành Thép Việt Nam: Tiềm Năng Lớn, Thách Thức Chồng Chất

Việt Nam đang là một trong những quốc gia sản xuất và xuất khẩu thép hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Năm 2024, tổng công suất thép thô của cả nước đạt 30 triệu tấn. Xuất khẩu thép năm 2024 đạt 12,62 triệu tấn, thu về gần 9,08 tỷ USD, tăng hơn 13% về lượng so với năm 2023 - một kết quả ấn tượng dù bối cảnh thị trường thép toàn cầu còn nhiều biến động.
Thị trường xuất khẩu chính của thép Việt Nam bao gồm ASEAN (chiếm khoảng 26%), EU (25%) và Mỹ (15%). Riêng xuất khẩu sang Mỹ tăng hơn 50% trong năm 2024, đạt gần 1,7 triệu tấn.
Tuy nhiên, bước sang năm 2025, ngành thép đối mặt với loạt thách thức kép: giá thép quốc tế lao dốc, rào cản thương mại gia tăng, và đặc biệt là áp lực tuân thủ CBAM. Lũy kế 6 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu thép chỉ đạt 5,66 triệu tấn (trị giá 3,70 tỷ USD), giảm 13% về lượng và 22,5% về giá trị so với cùng kỳ 2024.
Đây chính là lúc những doanh nghiệp đã đầu tư sớm cho xanh hoá bắt đầu cho thấy lợi thế cạnh tranh vượt trội.

Thép Miền Nam - VNSTEEL: Dẫn Đầu Chuyển Đổi Xanh

Trong hệ sinh thái ngành thép nhà nước Việt Nam, Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - thành viên của Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) - là cái tên được nhắc đến nhiều nhất khi nói về chuyển đổi xanh thực chất.

Công nghệ lò điện hồ quang (EAF) - lựa chọn tiên phong từ sớm

Thép Miền Nam là doanh nghiệp đầu tiên tại Việt Nam triển khai công nghệ lò điện hồ quang (EAF) ở quy mô thương mại. So với công nghệ lò cao truyền thống, lò EAF giúp giảm tới 60% lượng phát thải CO₂ và sử dụng 100% thép phế liệu tái chế làm nguyên liệu đầu vào - vừa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, vừa giảm đáng kể nhu cầu năng lượng trong quá trình luyện kim.

Kiểm kê khí nhà kính - cam kết minh bạch

Năm 2024, Thép Miền Nam đã hoàn thành báo cáo kiểm kê khí nhà kính bao gồm đầy đủ phạm vi phát thải trực tiếp (Scope 1) và phát thải gián tiếp từ tiêu thụ điện năng (Scope 2) - điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia thị trường carbon và tiếp cận tín dụng xanh.

Hệ thống quản lý chuẩn quốc tế

Toàn bộ quy trình sản xuất của Thép Miền Nam vận hành theo bộ tiêu chuẩn quốc tế: ISO 9001 (quản lý chất lượng) và ISO 14001 (quản lý môi trường). Công ty đang tích cực triển khai TCVN ISO 50001:2018 - hệ thống quản lý năng lượng - nhằm kiểm soát và tiết kiệm năng lượng hiệu quả theo từng công đoạn sản xuất.

Văn hoá sáng kiến - từng cải tiến nhỏ tạo bước giảm phát thải lớn

Năm 2025, công ty ghi nhận 18 sáng kiến và đề tài tiêu biểu được công nhận chính thức, với tổng giá trị khen thưởng lên đến 211 triệu đồng. Nhiều sáng kiến tập trung vào tối ưu hoá tiêu thụ năng lượng, giảm tải điện và nâng cao hiệu suất thiết bị.

Chuyển đổi số gắn với xanh hoá

Thép Miền Nam triển khai hệ thống ERP - IoT - AI tích hợp trong quản trị chuỗi cung ứng - kết nối chuyển đổi số với mục tiêu xanh hoá sản xuất. Dữ liệu vận hành được thu thập và phân tích theo thời gian thực, giúp phát hiện sớm các điểm lãng phí năng lượng.

Thương hiệu Quốc gia - sự công nhận xứng đáng

Năm 2024, sản phẩm thép xây dựng Thép Miền Nam /V/ được vinh danh là Thương hiệu Quốc gia Việt Nam - sự ghi nhận không chỉ cho chất lượng sản phẩm mà còn cho định hướng phát triển bền vững mà doanh nghiệp theo đuổi nhất quán qua nhiều năm.

Bài Học Cho Toàn Ngành: Xanh Hoá Là Đầu Tư, Không Phải Chi Phí

Hành trình của Thép Miền Nam - VNSTEEL gợi mở nhiều bài học thiết thực cho toàn ngành thép Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi.

Thứ nhất, lựa chọn công nghệ sản xuất ngay từ đầu là quyết định chiến lược có tác động hàng thập kỷ. Đầu tư vào lò EAF từ sớm đã mang lại cho Thép Miền Nam lợi thế cạnh tranh bền vững mà nhiều đơn vị đang phải tốn kém để theo kịp.

Thứ hai, hệ thống quản lý chuẩn hoá (ISO 14001, ISO 50001) không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định mà còn là nền tảng để đo lường và chứng minh hiệu quả môi trường với đối tác và khách hàng quốc tế.

Thứ ba, xây dựng văn hoá sáng kiến từ nội bộ giúp duy trì động lực cải tiến liên tục. Mỗi tiết kiệm nhỏ trong nhà máy, khi được nhân lên qua hàng triệu tấn thép, đều tạo ra tác động môi trường và kinh tế đáng kể.

Triển Vọng Và Lộ Trình Phía Trước

Lộ trình xanh hoá đến 2050 của Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) phác thảo ba giai đoạn: tối ưu hoá và cải tiến công nghệ (đến 2025), chuyển sang nguyên liệu carbon thấp và tăng tỷ lệ hydro trong sản xuất (2025-2030), và cuối cùng là trung hoà carbon (sau 2040).

Đối với Thép Miền Nam - VNSTEEL, định hướng 2026 tập trung vào 5 nhóm giải pháp trọng tâm: đầu tư công nghệ gắn với bảo vệ môi trường theo mô hình kinh tế tuần hoàn; tăng cường hợp tác quốc tế; và xây dựng chiến lược dài hạn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Với nền tảng công nghệ EAF đã có, hệ thống quản lý ISO được chuẩn hoá, và văn hoá sáng kiến được bồi đắp nhiều năm, Thép Miền Nam đang ở vị thế thuận lợi để đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ CBAM và từ làn sóng tín dụng xanh đang được các tổ chức tài chính ưu tiên.

Trong cuộc đua xanh hoá toàn cầu, ngành công nghiệp nặng như thép không có lựa chọn đứng yên. Những doanh nghiệp hành động sớm - như Thép Miền Nam - VNSTEEL - không chỉ đang bảo vệ môi trường mà còn đang xây dựng lợi thế cạnh tranh cho chính mình trong thập kỷ tới. Liệu các doanh nghiệp thép còn lại của Việt Nam có đủ thời gian và quyết tâm để bắt kịp?

nguồn: hatgiongtuonglaixanh.com