CBAM, thép xanh và chuyển dịch công nghệ: Thị trường thép toàn cầu bước vào giai đoạn tái định hình cạnh tranh

CBAM bắt đầu định hình lại cấu trúc giá và dòng chảy thương mại

Theo đánh giá của nhà sản xuất thép Mỹ CMC, CBAM có thể làm tăng chi phí đối với các sản phẩm thép dài khoảng 50 euro/tấn ngắn. Tuy nhiên, tác động này hiện chưa phản ánh đầy đủ vào thị trường do hiện tượng “frontloading” - tức gia tăng nhập khẩu trước thời điểm cơ chế chính thức áp dụng vào tháng 1.

Lượng lớn thép cây nhập khẩu vào châu Âu trước CBAM đã tạm thời làm suy yếu nhu cầu đối với nguồn cung nội địa, qua đó trì hoãn hiệu ứng tăng giá dự kiến. Dù vậy, các doanh nghiệp như CMC vẫn ghi nhận giá bán thép tăng, phản ánh kỳ vọng thị trường rằng CBAM sẽ hỗ trợ mặt bằng giá trong trung và dài hạn.

Ở góc độ doanh nghiệp, kết quả kinh doanh cho thấy bức tranh phân hóa: doanh thu duy trì tăng trưởng nhẹ nhờ giá bán cải thiện, nhưng biên lợi nhuận vẫn chịu áp lực do chi phí nguyên liệu, đặc biệt là thép phế, gia tăng. Triển vọng cải thiện lợi nhuận được đặt kỳ vọng trong các quý tới khi yếu tố mùa vụ, biên kim loại và các cơ chế tín chỉ carbon phát huy hiệu quả.

Tranh cãi về phương pháp tính CBAM: Áp lực lên các quốc gia sản xuất EAF

Trong khi CBAM được kỳ vọng thúc đẩy sản xuất thép xanh, cách thức triển khai cơ chế này đang vấp phải phản ứng từ một số quốc gia xuất khẩu lớn, điển hình là Thổ Nhĩ Kỳ.

Đại diện ngành thép Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng các giá trị phát thải mặc định do EU công bố chưa phản ánh đúng thực tế sản xuất, đặc biệt với các quốc gia có tỷ trọng cao công nghệ lò hồ quang điện (EAF) sử dụng thép phế - vốn có cường độ phát thải thấp hơn đáng kể so với công nghệ lò cao - lò thổi oxy (BF-BOF).

Với khoảng 70% sản lượng thép được sản xuất bằng EAF, Thổ Nhĩ Kỳ được xem là một trong những quốc gia có lợi thế về phát thải thấp. Tuy nhiên, nếu áp dụng các giá trị mặc định không sát thực tế, các doanh nghiệp xuất khẩu có thể bị “đội” chi phí carbon, làm suy giảm năng lực cạnh tranh, thậm chí bị đánh giá bất lợi hơn so với những khu vực có mức phát thải cao hơn.

Ngoài ra, việc chưa xác định rõ các tổ chức xác minh phát thải được EU công nhận cũng làm gia tăng rủi ro vận hành, chi phí tuân thủ và nguy cơ gián đoạn thương mại. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện phương pháp luận CBAM theo hướng minh bạch, công bằng và phản ánh đúng đặc thù sản xuất của từng quốc gia.

Tăng tốc đầu tư công nghệ: Thép xanh trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi

Song song với các yếu tố chính sách, làn sóng đầu tư vào công nghệ luyện thép carbon thấp đang gia tăng mạnh tại châu Âu. Điển hình, Acciaierie Bertoli Safau (ABS) - thuộc Tập đoàn Danieli - đã khởi công nhà máy “Hybrid Digital Green Plant” với tổng vốn đầu tư 400 triệu euro.

Dự án tích hợp đồng bộ 12 công nghệ luyện thép tiên tiến trong một dây chuyền, từ xử lý thép phế, nấu luyện bằng lò hồ quang điện thế hệ mới, đến tự động hóa hoàn toàn và thu hồi năng lượng. Mô hình này cho phép giảm đáng kể tiêu hao điện năng, nguyên liệu và cường độ phát thải carbon, đồng thời tối ưu hiệu quả vận hành.

Đáng chú ý, các giải pháp như nạp liệu phế liên tục có gia nhiệt trước, hệ thống điện số tích hợp năng lượng tái tạo, hay công nghệ thu hồi và tái sử dụng CO₂ cho thấy xu hướng “xanh hóa” không chỉ dừng ở mục tiêu môi trường mà đã trở thành yếu tố then chốt trong chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp thép.

Nhận định: Cạnh tranh ngành thép chuyển từ chi phí sang “dấu chân carbon”
Những diễn biến mới nhất cho thấy thị trường thép toàn cầu đang chuyển từ cạnh tranh dựa trên chi phí truyền thống sang cạnh tranh dựa trên “dấu chân carbon” và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường.

CBAM không chỉ là một công cụ điều tiết thương mại mà đang trở thành “luật chơi mới”, buộc các doanh nghiệp và quốc gia xuất khẩu phải điều chỉnh mô hình sản xuất, minh bạch hóa dữ liệu phát thải và đầu tư vào công nghệ sạch.

Trong ngắn hạn, thị trường có thể tiếp tục chứng kiến các biến động do yếu tố kỹ thuật như nhập khẩu “frontloading” hay bất cập trong phương pháp tính toán. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, xu hướng giá thép gắn với chi phí carbon, cùng với sự dịch chuyển sang thép xanh, được dự báo sẽ ngày càng rõ nét.

Đối với các doanh nghiệp ngành thép, việc chủ động thích ứng với CBAM, đầu tư công nghệ giảm phát thải và xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch sẽ là điều kiện tiên quyết để duy trì và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Th.S