Tái chế đặt ra yêu cầu mới với doanh nghiệp thép

Trong xu hướng chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn, tái chế ngày càng trở thành yếu tố quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thép. Để đưa vật liệu sau sử dụng trở lại sản xuất, bên cạnh đổi mới công nghệ, cần hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế ghi nhận giá trị tài nguyên tái chế.

12/11/2026 12:55

Tại Tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và tuần hoàn chất thải trong sản xuất công nghiệp để sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường”, phát trực tuyến trên Tạp chí Công Thương điện tử và Fanpage Tự hào hàng Việt Nam ngày 02/11/2026, ông Lê Việt - Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - VNSTEEL đã chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động tái chế, tuần hoàn chất thải, đồng thời chỉ ra những rào cản cần tháo gỡ để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành thép.

Từ “thép phế” đến những vòng đời sản phẩm mới

Theo ông Lê Việt, trong ngành thép, tái chế không chỉ là thu gom, xử lý những vật liệu đã qua sử dụng mà còn là quá trình đưa tài nguyên trở lại sản xuất, kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên.

Tại Thép Miền Nam, tư duy kinh tế tuần hoàn được đặt ra ngay từ khi doanh nghiệp lựa chọn công nghệ sản xuất. Với dây chuyền khép kín do Danieli (Italy) thiết kế, chế tạo và lắp đặt, doanh nghiệp sử dụng công nghệ luyện thép bằng lò điện hồ quang (EAF), lấy thép phế liệu làm nguyên liệu đầu vào chủ yếu.

Công nghệ này cho phép những sản phẩm thép sau hàng chục năm phục vụ các công trình xây dựng, kết cấu công nghiệp tiếp tục được thu hồi, nấu luyện để tạo ra sản phẩm mới, mở ra những vòng đời sử dụng tiếp theo.

tai-che-dat-ra-yeu-cau-moi-voi-doanh-nghiep-thep_6af1e005b35dc Phôi thép được tạo ra từ vòng tuần hoàn tái chế

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Lê Việt cho biết, công nghệ EAF còn có lợi thế về giảm phát thải carbon. Theo các mức tham chiếu được ông dẫn ra, sản xuất một tấn thép theo tuyến công nghệ lò cao truyền thống phát thải trung bình khoảng 1,8 tấn CO₂, trong khi tuyến công nghệ lò điện hồ quang sử dụng thép phế liệu có mức tham chiếu khoảng 0,5 tấn CO₂/tấn thép. Tuy nhiên, lượng phát thải thực tế còn phụ thuộc vào nguyên liệu, nguồn điện, hiệu suất vận hành và điều kiện sản xuất của từng doanh nghiệp.

Không dừng lại ở công nghệ luyện thép, Thép Miền Nam còn đầu tư hơn 42 tỷ đồng cho hệ thống xử lý khói bụi, cùng hệ thống xử lý nước công suất khoảng 950 m³/ngày. Công tác bảo vệ môi trường vì thế không chỉ được thực hiện ở công đoạn xử lý cuối dây chuyền mà trở thành một phần trong hoạt động sản xuất.

Đáng chú ý, các dòng vật liệu phát sinh trong quá trình luyện thép cũng được doanh nghiệp quan tâm thu hồi, tái chế. Theo ông Lê Việt, bụi lò điện có chứa những thành phần kim loại giá trị, trong đó hàm lượng kẽm có thể đạt khoảng 30–35%. Sau thu hồi, bụi lò được chuyển giao cho các đơn vị có năng lực xử lý, tái chế để thu hồi kim loại phục vụ các ngành công nghiệp khác.

Tương tự, xỉ lò điện được doanh nghiệp phối hợp với các đơn vị xử lý, nghiên cứu tái chế thành nguyên liệu thứ cấp, trong đó có hướng sử dụng cho ngành xi măng, phối trộn trong sản xuất clinker và vật liệu xây dựng khi đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, môi trường.

Theo ông Lê Việt, đầu ra của ngành công nghiệp này có thể trở thành đầu vào của ngành công nghiệp khác. Đây chính là nguyên tắc quan trọng của kinh tế tuần hoàn, giúp giảm lượng chất thải phải xử lý, tiết kiệm tài nguyên và tạo thêm giá trị kinh tế.

Tháo gỡ điểm nghẽn để thúc đẩy tái chế

Mặc dù có lợi thế về công nghệ, hoạt động tái chế trong ngành thép vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ trong chuỗi cung ứng nguyên liệu và một số quy định quản lý.

Theo ông Lê Việt, đối với doanh nghiệp sử dụng công nghệ EAF, thép phế liệu là nguyên liệu đầu vào quan trọng. Tuy nhiên, nguồn cung trong nước chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, khiến doanh nghiệp phải nhập khẩu từ Nhật Bản, Singapore, Australia, Mỹ và các thị trường khác.

Trong khi đó, sự khác biệt giữa một số tiêu chuẩn, quy chuẩn trong nước với thông lệ quốc tế, nhất là quy định về chất lượng thép phế liệu và kiểm soát tạp chất, có thể làm phát sinh chi phí, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ở thị trường nội địa, hoạt động thu gom, phân loại và cung ứng phế liệu cũng chưa hình thành hệ thống đồng bộ, có khả năng kiểm soát thống nhất về chất lượng nguyên liệu và yêu cầu bảo vệ môi trường.

tai-che-dat-ra-yeu-cau-moi-voi-doanh-nghiep-thep_6af1e088e61a8 Bên trong nhà máy sản xuất Thép Miền Nam

Theo đại diện Thép Miền Nam, các cơ sở thu gom phế liệu nhỏ lẻ thực chất đang đảm nhận vai trò quan trọng trong chuỗi tái chế. Vì vậy, cần tổ chức tốt hơn hoạt động phân loại tại nguồn, thu gom, tập kết, xử lý và cung ứng nguyên liệu cho các nhà máy.

Một điểm nghẽn khác được ông Lê Việt đề cập là cách thức nhận diện và quản lý các dòng vật liệu sau sử dụng. Theo đó, cần phân biệt rõ giữa chất thải phải xử lý và những vật liệu có khả năng thu hồi, tái chế, đáp ứng điều kiện trở thành nguyên liệu đầu vào cho ngành sản xuất khác.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông đề xuất tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế phân loại, định danh các dòng vật liệu tái chế; đồng thời nghiên cứu áp dụng mã hàng hóa phù hợp đối với những sản phẩm đủ điều kiện lưu thông. Tuy nhiên, việc công nhận giá trị của nguyên liệu tái chế không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm xử lý chất thải và bảo vệ môi trường của doanh nghiệp.

Điều tiên quyết là xây dựng hành lang pháp lý

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng chú trọng tiêu chuẩn môi trường, tái chế đang trở thành yêu cầu gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thép.

Đặc biệt, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu đặt ra yêu cầu về xác định, báo cáo và kiểm chứng lượng phát thải gắn với hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn phải quản trị tốt dữ liệu phát thải, nguồn gốc nguyên liệu và hiệu quả môi trường trong sản xuất.

Theo ông Lê Việt, doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư đổi mới công nghệ, ứng dụng công nghệ thông tin, mã QR và các giải pháp truy xuất nguồn gốc để chứng minh hiệu quả tái chế, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải bằng những số liệu cụ thể, minh bạch.

tai-che-dat-ra-yeu-cau-moi-voi-doanh-nghiep-thep_6af1e17593271 Cùng với hệ thống cảng nước sâu của mình, Thép Miền Nam đã hoàn thành quá trình sản xuất thép.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông cho rằng để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, điều quan trọng trước tiên chưa hẳn là hỗ trợ tài chính mà là xây dựng hành lang pháp lý phù hợp, tạo điều kiện đưa nguyên liệu tái chế trở lại sản xuất.

Các chính sách ưu đãi thuế, tín dụng xanh, lãi suất cần gắn với hiệu quả môi trường thực tế, được đo lường và kiểm chứng. Đồng thời, việc quy định tỷ lệ sử dụng nguyên liệu tái chế cần tính đến đặc thù công nghệ, khả năng cung ứng nguyên liệu đạt chuẩn và điều kiện sản xuất của từng ngành, tránh áp dụng cứng nhắc.

Từ câu chuyện của Thép Miền Nam có thể thấy, yêu cầu đặt ra với ngành thép không chỉ là tái chế được bao nhiêu phế liệu, thu hồi được bao nhiêu chất thải mà còn là khả năng tổ chức chuỗi tuần hoàn hiệu quả, quản lý minh bạch dòng vật liệu và ghi nhận đúng những giá trị môi trường được tạo ra.

Tái chế vì thế không còn là câu chuyện xử lý những gì còn lại sau sản xuất, mà đang trở thành yêu cầu mới trong tổ chức sản xuất, quản trị doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thép Việt Nam.

tai-che-dat-ra-yeu-cau-moi-voi-doanh-nghiep-thep_6af1e1932e456 Tại Tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và tuần hoàn chất thải trong sản xuất công nghiệp để sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường”, ông Lê Việt đã đại diện cho Thép Miền Nam cùng các chuyên gia của các lĩnh vực thuộc ngành công nghiệp đã mang đến nhiều thông tin có giá trị nhằm thực hiện mục tiêu thúc đẩy tái chế và tuần hoàn chất thải trong sản xuất công nghiệp.

Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - VNSTEEL là doanh nghiệp sản xuất thép thuộc hệ thống Tổng công ty Thép Việt Nam - CTCP, với thương hiệu Thép Miền Nam /V/ đã có hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển. Doanh nghiệp sở hữu dây chuyền sản xuất thép khép kín do Danieli (Italy) thiết kế, chế tạo và lắp đặt, sử dụng công nghệ luyện thép bằng lò điện hồ quang (EAF), với công suất thiết kế 500.000 tấn phôi thép và 400.000 tấn thép cán mỗi năm. Mới đây, tháng 10/2026, sản phẩm Thép Miền Nam /V/ tiếp tục được công nhận đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam, khẳng định những nỗ lực duy trì chất lượng, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp