Ecomondo 2026: Năng lực cạnh tranh của ngành thép EU chịu sức ép khi ETS và CBAM định hình lại động lực thị trường

Đây là những vấn đề trọng tâm được thảo luận tại hội nghị với chủ đề “ETS và CBAM: Những tác động đối với nguyên liệu thô và ngành thép?”, do siderweb phối hợp với RICREA - Hiệp hội quốc gia Italy về tái chế và thu hồi bao bì thép – tổ chức ngày 05/11, trong khuôn khổ triển lãm Ecomondo 2026 tại Rimini, Italy.

Các nội dung thảo luận tập trung vào giai đoạn chính thức áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), bắt đầu từ ngày 01/01/2026, cùng với lộ trình từng bước loại bỏ việc phân bổ miễn phí hạn ngạch phát thải theo Hệ thống mua bán phát thải của EU (EU ETS), dự kiến tiếp tục cho đến năm 2034. Hai cơ chế này được thiết kế nhằm thúc đẩy quá trình khử carbon trong công nghiệp, đồng thời hạn chế nguy cơ rò rỉ carbon sang các quốc gia có quy định về môi trường ít nghiêm ngặt hơn.

Các biện pháp siết chặt nhập khẩu có thể hỗ trợ các nhà sản xuất thép EU

Bên cạnh chi phí carbon ngày càng gia tăng, EU đang tăng cường các biện pháp thương mại nhằm bảo vệ hoạt động sản xuất thép trong khối. Theo khuôn khổ pháp lý được đề cập tại hội nghị, hệ thống hạn ngạch thuế quan mới quy định cắt giảm khoảng 47% khối lượng hạn ngạch nhập khẩu so với cơ chế tự vệ trước đây, trong khi mức thuế đối với lượng hàng nhập khẩu vượt hạn ngạch sẽ tăng từ 25% lên 50%.

Các biện pháp này cũng bao gồm yêu cầu melt and pour (nấu chảy và rót thép), theo đó nhà nhập khẩu phải xác định và chứng nhận quốc gia nơi thép được nấu chảy và rót lần đầu. Quy định này góp phần tăng cường các nghĩa vụ về truy xuất nguồn gốc đối với thép nhập khẩu.

Theo ông Stefano Ferrari, Trưởng bộ phận nghiên cứu của siderweb, những biện pháp trên có thể giúp giảm áp lực cạnh tranh từ hàng nhập khẩu, qua đó tạo điều kiện hỗ trợ giá thép tại EU, cải thiện biên lợi nhuận của các nhà sản xuất và nâng cao tỷ lệ sử dụng công suất sản xuất, với điều kiện nhu cầu thị trường duy trì ở mức đủ mạnh.

Tuy nhiên, những lợi ích tiềm năng này cần được cân nhắc cùng với các yếu tố bất lợi, bao gồm chi phí năng lượng cao, chi phí liên quan đến carbon ngày càng tăng và nhu cầu đầu tư đáng kể để triển khai các công nghệ sản xuất thép phát thải thấp.

Các nhà phân phối và doanh nghiệp sản xuất hạ nguồn đối mặt với rủi ro suy giảm năng lực cạnh tranh

Tác động từ chi phí thép gia tăng có thể đặc biệt đáng kể đối với các phân khúc hạ nguồn trong chuỗi giá trị ngành thép châu Âu. Các nhà phân phối, trung tâm dịch vụ thép (steel service centers) và doanh nghiệp sản xuất sử dụng thép làm nguyên liệu đầu vào có thể phải đối mặt với chi phí ngày càng cao, làm suy yếu năng lực cạnh tranh so với các đối thủ bên ngoài EU.

Tại phiên thảo luận, ông Paolo Sangoi, Giám đốc điều hành Tập đoàn Sangoi và Chủ tịch Assofermet Acciai, đã nêu bật những lo ngại ngày càng gia tăng trong cộng đồng doanh nghiệp phân phối thép. Theo đó, các doanh nghiệp này có thể buộc phải chuyển phần chi phí phát sinh từ những biện pháp mới sang khách hàng.

Vấn đề then chốt là liệu người sử dụng cuối cùng có đủ khả năng hấp thụ các khoản chi phí tăng thêm hay không, đặc biệt trong trường hợp các sản phẩm thép thành phẩm nhập khẩu từ các nước thứ ba không phải tuân thủ những yêu cầu tương đương.

Vì vậy, ông Sangoi kêu gọi EU triển khai các chính sách hỗ trợ tiêu thụ và sản xuất công nghiệp, đồng thời cảnh báo rằng chi phí gia tăng có thể đẩy nhanh hơn nữa xu hướng dịch chuyển hoạt động sản xuất ra khỏi châu Âu.

Nhu cầu đối với thép phát thải thấp vẫn là thách thức then chốt

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự phân hóa ngày càng rõ nét giữa thép sản xuất theo phương thức truyền thống và thép phát thải thấp. Các yếu tố như dấu chân carbon, xuất xứ sản phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc đang ngày càng được quan tâm.

Tuy nhiên, tính khả thi về mặt kinh tế của các khoản đầu tư vào công nghệ sản xuất thép phát thải thấp sẽ phụ thuộc phần lớn vào việc liệu thị trường có hình thành được nhu cầu đủ lớn từ những khách hàng sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm thép có lượng phát thải carbon thấp hay không.

Từ góc độ các nhà sản xuất thép, bà Isabella Manfredi, Giám đốc phụ trách phát triển bền vững của Tập đoàn Feralpi và Chủ tịch Sustainability Makers, nhấn mạnh rằng các nỗ lực khử carbon vẫn đang được tiếp tục, bất chấp việc một số yêu cầu pháp lý của EU đã được điều chỉnh.

Nhu cầu của thị trường đối với thông tin liên quan đến phát triển bền vững và tính minh bạch cao hơn trong toàn bộ chuỗi cung ứng tiếp tục gia tăng. Điều này khiến dữ liệu phát thải đáng tin cậy và có thể kiểm chứng ngày càng trở nên quan trọng đối với các nhà sản xuất thép.

Nguồn cung thép phế liệu và hoạt động tái chế tiếp tục là những ưu tiên chiến lược

Hội nghị cũng nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của thép phế liệu đối với ngành thép châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ sản xuất thép bằng lò hồ quang điện (EAF) ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình khử carbon của ngành.

Ông Domenico Rinaldini, Chủ tịch RICREA, cho biết Italy hiện nhập khẩu khoảng 7–8 triệu tấn thép phế liệu mỗi năm để đáp ứng nhu cầu nguyên liệu của ngành thép trong nước.

Do đó, việc duy trì khối lượng thu gom thép phế liệu trong nước và tăng cường các hoạt động tái chế có ý nghĩa thiết yếu, không chỉ nhằm bảo đảm nguồn cung nguyên liệu mà còn góp phần thực hiện các mục tiêu khử carbon của toàn ngành.

Ông Rinaldini cũng đề cập đến Quy định của EU về bao bì và chất thải bao bì (PPWR – Packaging and Packaging Waste Regulation), dự kiến sẽ mang lại những thay đổi đối với hệ thống quản lý bao bì hiện hành cũng như cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Chuyển đổi ngành thép EU phụ thuộc vào nhu cầu công nghiệp và năng lực cạnh tranh về chi phí

Các cuộc thảo luận tại Ecomondo cho thấy tương lai của ngành thép châu Âu sẽ phụ thuộc vào khả năng cân bằng giữa các mục tiêu môi trường và tính bền vững về kinh tế.

Hiệu quả của EU ETS, CBAM và các biện pháp siết chặt nhập khẩu không chỉ phụ thuộc vào khả năng bảo vệ hoạt động sản xuất thép nội khối và giảm phát thải, mà còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận nguồn năng lượng với giá cạnh tranh, đầu tư vào các công nghệ mới và trên hết là duy trì nhu cầu ổn định từ các ngành công nghiệp.

Thách thức lớn nhất đặt ra là thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các phương thức sản xuất thép có mức phát thải thấp hơn, đồng thời bảo toàn năng lực cạnh tranh của các nhà sản xuất thép, nhà phân phối và doanh nghiệp sản xuất hạ nguồn tại châu Âu.

EUROMETAL