Vị thế mới, bài toán mới

Việt Nam hiện đứng thứ 10 thế giới về sản lượng thép thô

Ông Nghiêm Xuân Đa, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), Tổng Giám đốc Tổng Công ty Thép Việt Nam - CTCP (VNSTEEL) cho biết, sản lượng thép thô của Việt Nam năm 2026 dự kiến đạt trên 25 triệu tấn, thép thành phẩm khoảng 33 - 35 triệu tấn. Đây là dấu mốc đáng chú ý khi Việt Nam lần đầu tiên gia nhập nhóm 10 quốc gia sản xuất thép thô lớn nhất thế giới, sau Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Đức và Brazil, cho thấy sự gia tăng về quy mô và nâng chất lượng sản phẩm. 

Những năm qua, thép Việt Nam không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu, hiện diện tại khoảng 30 - 40 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Ảnh: Hồng Thắm.

Tuy nhiên, hội nhập càng sâu, sức ép từ thị trường bên ngoài càng lớn. Ngoài các tác động về bảo hộ, phòng vệ thương mại gia tăng, ngành thép còn cần thích ứng với các rào cản kỹ thuật, cơ chế điều chỉnh biên giới (CBAM), hàng rào phi thuế quan và yêu cầu kiểm tra trước thông quan... Đây là thực tế mà ngành thép Việt Nam phải chấp nhận và chủ động thích ứng nếu muốn duy trì, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Ông Đa cho rằng, nguyên nhân sâu xa của sức ép cạnh tranh hiện nay nằm ở tình trạng dư thừa công suất thép trên phạm vi toàn cầu trong những năm qua. Dự báo của chuyên gia cho thấy, đến năm 2027, thế giới sẽ dư thừa trên 720 triệu tấn thép, vì vậy sức ép cạnh tranh thời gian tới sẽ ngày càng lớn, đặc biệt là cạnh tranh về giá.

Áp lực phát thải gia tăng cùng quy mô sản xuất

Báo cáo Lộ trình công nghiệp thép Việt Nam hướng tới mục tiêu trung hòa khí nhà kính vào năm 2050 của VSA cho biết, phát thải CO₂ của công nghiệp thép Việt Nam chiếm khoảng 7% tổng phát thải quốc gia, tương đương tỷ trọng phát thải của công nghiệp thép thế giới trong tổng lượng phát thải toàn cầu.

Sự phát triển nhanh về quy mô sản xuất thép đang đi cùng bài toán ngày càng lớn về phát thải. Theo các chuyên gia và số liệu tổng hợp từ VSA cho thấy, năm 2018, Việt Nam sản xuất 15,6 triệu tấn thép thô, với lượng phát thải CO₂ ước tính 26,4 triệu tấn. Đến năm 2019, sản lượng tăng lên 17,5 triệu tấn, kéo theo lượng phát thải ước khoảng 30,6 triệu tấn CO₂.

Biểu đồ: Hồng Thắm/ Số liệu: VSA.

Năm 2021, sản lượng thép thô đạt 23 triệu tấn, lượng phát thải ước tính lên tới 44,4 triệu tấn CO₂. Sang năm 2022, sản lượng giảm còn 20 triệu tấn, lượng phát thải giảm xuống 36,3 triệu tấn CO₂. Hai năm gần đây, cùng với sự phục hồi của sản xuất, áp lực phát thải tiếp tục gia tăng. Năm 2024, sản lượng thép thô đạt 22 triệu tấn, tương ứng lượng phát thải ước tính 48 triệu tấn CO₂. Đến năm 2025, hai con số này lần lượt tăng lên 24,7 triệu tấn và 52 triệu tấn CO₂.

Như vậy, từ năm 2018 đến hết 2025, sản lượng thép thô tăng từ 15,6 triệu tấn lên 24,7 triệu tấn; lượng phát thải CO₂ ước tính cũng tăng từ 26,4 triệu tấn lên 52 triệu tấn.

Những con số ấy đặt ra một câu hỏi lớn cho chặng đường phát triển tiếp theo: Làm thế nào để ngành thép tiếp tục tăng trưởng mà phát thải không còn tăng tương ứng với sản lượng?

Ông Nghiêm Xuân Đa, Chủ tịch VSA, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Thép Việt Nam - CTCP (VNSTEEL) chia sẻ: “Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp thép buộc phải thích ứng và sống chung với sức ép này. Người thắng sẽ là người tổ chức tốt hơn, linh hoạt hơn và nhạy bén hơn, biết tìm kiếm thị trường ngách, đồng thời chủ động trang bị kiến thức về thương mại và luật pháp quốc tế”.

Hồng Thắm - Duy Học (nongnghiepmoitruong.vn)